پست نوین| پایگاه تحلیلی پست نوین 7 دی 1398 ساعت 20:49 http://www.postenovin.ir/news/82/گفت-گوهای-مولد-تنها-راه-عبور-بحران-های-اقتصادی-اجتماعی -------------------------------------------------- عنوان : گفت و گوهای مولد؛ تنها راه عبور از بحران‌های اقتصادی- اجتماعی -------------------------------------------------- در شرایطی که کاهش سرمایه‌های اجتماعی و کیفیت پایین حکمرانی اقتصادی توسعه تعامل در بازارهای ساخت‌نایافته را با چالش‌های روزافزونی مواجه کرده است، فعالان بخش خصوصی بیش از هر زمان احتیاج به گفت و گو، شبکه‌سازی و سازماندهی درونی برای کاهش هزینه مبادله و افزایش فرصت‌های مشارکت و بازی‌های برد-برد در میان خود دارند. متن : فرض کنید که یک روز صبح، ناگهان قیمت برق 100 برابر شود، قابل پیش بینی است که تا عصر همان روز، تمام لامپ های رشته ای در سراسر کشور، جای خود را با لامپ های LED عوض کنند. ولی آیا همه موتورهای الکتریکی، با همین سرعت، به مدار سافت استارت مجهز می شوند؟ و همین طور آیا موتورهای قدیمی و کم بازده با همین سرعت، با موتورهای جدید و کم مصرف جایگزین خواهند شد؟ آیا این افزایش شدید قیمت، به شکل گیری سریع سرمایه گذاری هایی برای ساخت نیروگاه های جدید و تامین الکتریسیته منجر می شود؟ پرواضح است که پاسخ تمام این سوالات منفی است. این درست است که بازار و بازیگران آن از طریق سرمایه گذاری در زیرساخت ها و تغییر فناوری و فرآیند تولید به تغییرات قیمت نهاده های تولید و البته سایر روندهای راهبردی در محیط اقتصادی خود، واکنش نشان می دهند؛ اما، این واکنش ها به لحاظ زمانی، عملیاتی، مالی و اقتصادی با محدودیت های بسیار جدی روبه رو است. مطلوب ترین حالت برای نزدیک شدن یک نظام اقتصادی به بهره وری بهینه، این است که سیستم، بدون هیچ محدودیتی و صرفا با ملاحظه بهینه سازی بهره وری، متناسب با تغییر شرایط محیطی دچار تغییر شود؛ اما، واقعیت نظام های اقتصادی با این ایده آل فاصله بسیاری دارد. در عمل برای سهامداران کارخانه ای قدیمی، با حاشیه سودی اندک، که یک موتور الکتریکی بزرگ و کم بازده در قلب فرآیند تولید آن قرار دارد، خیلی وقت ها معقول ترین و مقرون به صرفه ترین تصمیم در واکنش به افزایش صد برابری قیمت انرژی الکتریکی (یا هر شوک ناگهانی دیگر در شرایط محیطی) این است که عطای تولید در آن کارخانه را به لقایش ببخشند و کل ماشین آلات و تاسیسات را با قیمت ضایعات فولادی به فروش برسانند یا صرف کار دیگری کنند. به بیان خلاصه، نظام اقتصادی و بازیگران آن در واکنش به تحولات محیط و نیروهای راهبردی آن، در نقطه تازه ای از مجموعه قیمت ها، عرضه و تقاضا به تعادل می رسند؛ اما این نقطه تعادل جدید صرفا حاصل تغییر سیستم براساس بهره برداری با حداکثر بهره وری از منابع موجود نیست؛ بلکه در آن، حداکثرسازی منافع بازیگران اقتصادی هم بر اساس بهره وری منابع و هم با توجه به هزینه ها و محدودیت های ایجاد تغییر، تعیین کننده نقطه تعادل جدید است. طبیعتا هر اندازه محدودیت ها و هزینه های ایجاد تغییر در یک نظام اقتصادی و مناسبات تولید و تجارت آن افزایش پیدا کند، نقطه تعادل سیستم، پس از تحمل یک تغییر شدید در شرایط محیطی، فاصله بیشتری با نقطه بهره برداری بهینه از منابع خواهد داشت. از گذشته نمی آموزیم در طول یک صد سال گذشته که سرعت تحولات در فناوری، سیاست، روابط تجاری بین المللی و نرم های اجتماعی، محیط کسب وکار را با دگرگونی ها و تلاطمات شدید مواجه ساخته است، متناسب با این شرایط، مکانیزم ها و نهادهای بسیاری ایجاد شده که ماموریت آن ها کاهش هزینه ها و محدودیت های تطابق با تغییرات برای بنگاه های اقتصادی بوده است. تاکید بر الگوهای متوازن در مدیریت استراتژیک بنگاه، توسعه ابزارهای مالی انعطاف پذیری که شکاف میان ساختار هزینه و ساختار درآمد را برای بنگاه ها پوشش می دهند؛ دارایی های مالی پیچیده ای که مشارکت های جمعی گسترده در ریسک و پاداش نوآوری و سرمایه گذاری را ممکن می کنند؛ ابزارهای مشتقه که با عمق بخشیدن به بازار، تلاطمات آن را در برابر نوسان شرایط محیطی محدود می کنند و البته صندوق های سرمایه گذاری خطرپذیر و کسب وکارهای نوآفرینی که بهترین راه پیش بینی آینده و تطابق با آن را در ساختن آینده مطلوب جسته اند؛ نمونه هایی از رویکردهای یک صدسال گذشته اقتصاد جهان به مساله سازگاری و انعطاف پذیری است. موضوع تلاطمات محیطی و انطباق بنگاه ها و بازارها در نظام اقتصادی با این تلاطم ها، امروز درکشور ما، ایران، اهمیت بسیار ویژه ای یافته است زیرا: اولا محیط اجتماعی، سیاسی و فرهنگی موثر بر اقتصاد کشور در مقیاس ملی و بین المللی ، آبستن تنش ها و نااطمینانی های بسیار است که قاعدتا تلاطم های بزرگی را به بنگاه ها و بازارهای اقتصادی وارد خواهدکرد. در ثانی، ظرفیت ساختاری اقتصاد ایران برای تحمل ناترازی های مزمن تقریبا به انتهای خود رسیده و در این شرایط هر تکانه محیطی، تقریبا بلافاصله اثر خود را به همه بازارها و بنگاه ها منتقل می کند. سوم آن که، بیش از نیم قرن سیاست های پولی غیراصولی توسط دولت ها، حجمی از نقدینگی ناسالم را ایجاد کرده که هر بازاری را در کشور مستعد تنش و جنگ قیمتی می سازد؛ به عبارت دیگر هر تکانه ای، هر چند کوچک، در اقتصاد ایران مانند جرقه ای در مخزن بنزین عمل می کند و با شعله ور ساختن جنگ های قیمتی، نااطمینانی و آشفتگی در بازارها و بنگاه ها را ده چندان می کند. از سوی دیگر ابزارهای استاندارد مهار و سازگاری با این تغییرات در اقتصاد ایران بسیار محدود و البته بسیار ضعیف هستند: -معماری بازار سرمایه با نقائص ساختاری جدی مواجه است. -ضعف مقررات و نهاد حاکمیت شرکتی، جدا کردن مدیریت و مالکیت را در بنگاه های ایرانی تبدیل به یک چالش ساخته و امکان مشارکت های جمعی گسترده در سرمایه گذاری بر روی زیرساخت ها و فناوری و نوآوری را دشوار و پیچیده کرده است. -محدودیت های شدید در تعریف ابزارهای مالی، عمق بخشیدن به بازارها و مصون ساختن آن ها از تلاطمات محیطی را دشوار کرده است. -رویکرد حکمرانی اقتصادی به کنترل بنگاه و سرکوب بازار هم، مجال چندانی برای نوآفرینی باقی نمی گذارد. نوآوری، چراغ امید در شرایطی که اقتصاد ایران از یک سو در معرض تنش ها و تلاطمات جدی است و از سوی دیگر ساختارها و نهادهای کلان آن، آمادگی چندانی برای مدیریت این تلاطم ها ندارند، پیشرفت های دانش مدیریت در حوزه ایجاد اکوسیستم های نوآوری بر اساس کسب وکارهای شبکه ای، امیدی تازه برای فعالان اقتصادی کشور است تا تهدیدی که در مقیاس کلان قادر به مهار و مدیریت آن نیستیم را در مقیاس خرد، مهار سازد و چه بسا با تکرار و تکثیر این الگوی خرد، مشکلات و کمبودهای نهادها و ساختارهای کلان اقتصاد کشور را نیز تا حدی جبران نماید. اکوسیستم های نوآوری، تمام ذینفعان یک تحول و تغییر در الگوی تولید و تجارت را، از سراسر زنجیره ارزش، گرد هم می آورند تا بتوانند از طریق به اشتراک گذاشتن منابع و حرکت هماهنگ و راهبرد همگرا در مواجهه با تحولات، هزینه و محدودیت های ایجاد تغییر در ساختار روابط اقتصادی را کاهش داده و تحمل پذیر نماید. در واقع اکوسیستم های نوآوری در ایران، نیازی را که نهادها و ساختارهای اقتصادی کلان، به جهت نقص ها و کمبودهایشان به آن پاسخ نمی دهند، با الگو و ابزاری متفاوت، و در سطح خرد برای کسب وکارها برطرف می کند. ایجاد اکوسیستم های نوآوری از طریق ساخت کسب وکارهای شبکه ای، در واقع، برقرار کردن یک ارتباط ساختارمند میان حلقه های گوناگون زنجیره ارزش است. در این ارتباط ساختارمند، به واسطه فعالیت های یک نهاد مرکزی، که به آن اپراتور شبکه گفته می شود. این ارتباط ساختارمندبا افزایش تقارن اطلاعات و کاهش هزینه مبادله تقسیم کار تخصصی و بهینه سازی عملکرد کل شبکه با تمرکز بر مزیت های نسبی تک تک اعضا را ساده می کند. همچنین با افزایش ضمانت اجرایی قراردادها و جدا ساختن لایه های مالکیت، حاکمیت و مدیریت در سازمان های عضو شبکه امکان مشارکت و هم افزایی های گسترده تر و پیچیده تر میان اعضای شبکه که در واقع همان اجزای اکوسیستم هستند، تسهیل و تقویت می شود. پلتفرمی تازه از دل یک ساختار سنتی در ایران برای اولین بار و به تازگی، در صنعت پست، شرکت پست اول، به عنوان اولین اپرتور پست خصوصی ایران، تلاش کرده تا الگو و نمونه ای اصولی و استاندارد از یک پلت فرم کسب وکار شبکه ای را در صنعت پست و لجستیک و البته زنجیره ارزش آن، پیاده کند. آشفتگی مفاهیم نظری و تجربه های بد در خصوص تداخل لایه های حاکمیت، مالکیت و مدیریت در کسب وکارها و روابط میان سهامداران و سازمان(که عمدتا منجر به تضییع حقوق سهامداران خرده پا در شرکت های بزرگ و نادیده گرفتن منافع شرکت های کوچک در تعامل و مشارکت با شرکت های بزرگ گشته)بسیاری از فعالان بازار را واداشته تا به فعالیت اپراتور اولین شبکه پست خصوصی ایران با تردید و بدبینی نظر کنند. شرایط اقتصادی و به تبع آن، زندگی عموم ایرانیان، روزهای بسیار سختی را پشت سر می گذارند و پیمودن راه های قدیمی، هرگز به مقصدهای جدید منتهی نخواهد شد. هر چند رواج محافظه کاری افراطی و حتی بدبینی در شرایط فعلی کشور کاملا قابل درک است؛ اما در شرایطی که کاهش سرمایه های اجتماعی و کیفیت پایین حکمرانی اقتصادی توسعه تعامل در بازارهای ساختارنیافته را با دشواری ها و چالش های روزافزونی مواجه کرده است؛ فعالان بخش خصوصی بیش از هر زمان دیگری به گفت وگو، شبکه سازی و سازماندهی درونی برای کاهش هزینه مبادله و افزایش فرصت های مشارکت و بازی های برد-برد در میان خود نیاز دارند. هر راه حل پیشنهادی در این زمینه، از جمله، مدلی که پست اول، برای ارتقای ساختارمندی در بازار پست و لجستیک ایران پیشنهاد نموده، ممکن است با تردیدها و ابهامات از سوی بازیگران صحنه اقتصاد کشور مواجه باشد. مهم این است که در آزمایش این الگوها و تلاش برای یافتن مناسب ترین راه حل ها، اجازه ندهیم ترس و اتهام پراکنی، جای نقد و تحلیل اصولی را بگیرد. واقع بینی، عملگرایی و تکیه به دانش و تجربه انباشته بشری مهم ترین ابزارهای ما برای پیمودن این راه پرچالش است و گفت وگوی مولد، پرسشگرانه و نقاد، اما خالی از پیش فرض و اتهام افکنی تنها مسیری است که می تواند اقتصاد و جامعه ایران را از شرایط دشوار و بحران زده امروز خارج کند.