پست نوین| پایگاه تحلیلی پست نوین 22 مهر 1398 ساعت 4:38 http://www.postenovin.ir/news/42/خصوصی-سازی-تغییر-نقش-دولت-ها -------------------------------------------------- عنوان : خصوصی‌سازی و تغییر نقش دولت‌ها -------------------------------------------------- تاریخچه خصوصی‌سازی در ایران سرشار از شکست‌های تلخ و تلاش‌های نافرجام یا بدفرجام است. بیشتر تجربه‌های خصوصی‌سازی در ایران به نابودی و ورشکستگی بنگاه‌های واگذار شده منجر شده یا به باز تولید رانت و ناکارآمدی دولتی در یک قالب تازه و این بار حتی نظارت ناپذیرتر و غیر مسئول‌تر. متن : در ضرورت و اهمیت خصوصی سازی هیچ تردیدی وجود ندارد، اما، چالش اصلی خصوصی سازی در ایران، فقدان نگاه جامع و رویکرد سیستماتیک به پدیده خصوصی سازی است. رفتار هر سازمان و بنگاهی برای تامین اهداف اصلی آن یعنی بقا و سودآوری به شدت تحت تاثیر شرایط محیطی است که بنگاه در آن با شبکه ذینفعان خود به تعامل می پردازد. اگر خصوصی سازی را صرفا به مثابه انتقال مالکیت و حقوق بهره برداری از سازمان های دولتی و عمومی به بنگاه های خصوصی تعبیر کنیم، نمی توان انتظار داشت، بنگاه ها در محیطی که هیچ تغییر عمده ای نکرده، رفتارهای متفاوت و تازه ای داشته باشند. در یک اقتصاد دولتی، هدف و کارکرد نظام اقتصادی به تامین معاش جامعه و خانوار فروکاسته شده و با این نگاه، یک برنامه ریزی متمرکز برای سازماندهی فعالیت بنگاه ها و روابط اقتصادی و مناسبات تجاری در اکوسیستم اقتصادی از سوی دولت انجام می شود که هدف آن بهینه سازی تامین معاش خانوار است. در این دیدگاه مدیریت بنگاه چیزی فراتر از برنامه ریزی و تصدی گری برنامه اجرایی تولید و ارائه کالا و خدمات به شبکه تحت نظارت و مدیریت دولت نیست. در طول پنجاه سال گذشته و به طور ویژه در طول سی سال گذشته، ناکارآمدی این مدل و سیستم؛ حتی برای تحقق همان هدف اولیه، یعنی تامین معاش خانوار به خوبی روشن گشته و امروز برتری راهبردی نظام اقتصادی مبتنی بر بازار آزاد نسبت به نظام اقتصادی دولتی، چه در ارزش آفرینی،چه در تاب آوری و حتی چه در تاثیر مثبت بلند مدت بر رفاه جامعه، در زمره واقعیت های بدیهی حوزه اقتصاد و کسب و کار محسوب می شود. پیوستن متعصب ترین کشورها در پیگیری الگوی اقتصاد دولتی، به نظام بازار آزاد و خلاص شدن سایر دولت ها از تفکر مدیریت دولتی اقتصاد، از طریق واگذاری بنگاه ها و بازارهای تحت تملک دولت به بخش خصوصی، عکس العملی به پیروزی نهایی ایده اقتصاد آزاد در برابر اقتصاد مبتنی بر برنامه ریزی متمرکز دولتی بود. اگر دولت ها در روند خصوصی سازی همچنان علاقه مند به مداخله گسترده در مناسبات اقتصادی باشندو از ایده برنامه ریزی متمرکز مناسبات، در این اکوسیستم دست نکشند؛ واگذاری مالکیت بنگاه ها یا حق حضور در بازارها، بدون وجود فضا و فرصت برای خلق ارزش از سوی مدیریت کارآفرینانه، نوجو و خطرپذیر بخش خصوصی و البته در غیاب ایفای نقش بازار بعنوان مغز متفکر غیرمتمرکز برای تخصیص منابع در نظام اقتصادی؛ موجب شکل گیری صورتهای ناسالم و ناکارآمدی از مناسبات اقتصادی خواهد شد که مشکلات و محدودیتهای اقتصاد دولتی و خصوصی را یکجا جمع دارد! امروز در آغاز خصوصی صنعت پست؛ حوزه بازسازی و تطبیق آن با استانداردها و الگوهای جهانی می تواند یکی از پیشران های اصلی توسعه اقتصادی کشور باشد. فعالان این حوزه، افکار عمومی و سیاستگذاران باید یکبار دیگر به خود یادآوری کنند که خصوصی سازی تنها زمانی به سرانجام دلخواه خواهد رسید که با دو عنصر کلیدی دیگر همراه باشد. اول "نهادسازی"، یعنی تقویت بخش شفاف و رسمی نظام اقتصادی در برابر بخش غیر رسمی، و دوم "آزادسازی"، یعنی واگذاری مدیریت و تصمیم گیری کلان اکوسیستم؛ به منطق بازار. در چنین شرایطی رقابت شکل گرفته در بازار آزاد تضمین کننده حقوق و منافع جامعه خواهد بود و نیروی نهفته در مالکیت خصوصی تقویت کننده نوآوری های کارآفرینانه برای تعریف فرصت های تازه ای از همکاری های برد-برد خواهد شد. ترکیب این رقابت و همکاری همان چیزی است که کشورها برای پیمودن مسیر توسعه به آن نیازمندند. پست اول، اولین اپراتور خصوصی پست ایران، بر اساس همین نگاه به طراحی و پیاده سازی الگویی از مدل کسب و کار شبکه ای، برای جذب حداکثری فعالان صنعت پست به بخش رسمی و شفاف، در قالب یک شبکه ساخت یافته اقدام کرده؛ شبکه ای که می تواند همزمان بستر مناسبی برای تعریف و توسعه رقابت منصفانه و همکاری سازنده میان فعالان پستی باشد. از سوی دیگر، سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی بعنوان نهاد مقررات گذار و تنظیم گر در بازار پستی کشور، در طول سال های اخیر توجه ویژه ای را به الگوها و تئوری های حکمرانی خوب بعنوان معیار و استاندارد پایه، برای ایفای نقش حاکمیتی تنظیم گر در بازارهای تحت نظارت خود داشته است. ترکیب این دو رویداد و رویکرد مبارک، می تواند فعالان شناسنامه دار صنعت پست و کارآفرینان علاقهمند به این اکوسیستم را امیدوار سازد که تجربه خصوصی سازی صنعت پست در ایران، بر خلاف نمونه های پیشین در سایر حوزه ها و صنایع، تجربه ای موفق و ضامن تامین پایدار منافع هر سه ضلع اصلی توسعه یعنی بازار، جامعه و حاکمیت باشد. شاید حتی، این تجربه، به الگو و نمونه ای برای اصلاح مسیر پروژه خصوصی سازی در سایر بازارها و صنایع بدل شود.